İplik Üretim Planlaması: Ring ve Bobin Doluluğu

İplik fabrikasında kapasiteyi genellikle ring makineleri belirler. Harman hallaç, tarak, cer ve fitil makineleri yüksek hızlarda çalışırken, ring makinelerinde her iğ yalnızca tek bir ipliği eğirir ve üretim hızı iğ devriyle sınırlıdır. Bu nedenle üretim planlamasının merkezinde, siparişlerin ring makinelerine nasıl dağıtılacağı ve önceki ile sonraki aşamaların buna nasıl uyum sağlayacağı yer alır.

Ring kapasitesi nasıl hesaplanır?

Bir ring makinesinin üretimi; iğ sayısına, iğ devrine, ipliğin bükümüne ve iplik numarasına bağlıdır. İğ devri ipliğe verilen toplam büküm miktarını belirler; iplik bir metre için belirli sayıda tur büküm aldığına göre, bir iğin dakikada ürettiği iplik uzunluğu yaklaşık olarak iğ devrinin metre başına büküme bölünmesiyle bulunur.

• Bir iğin üretim hızı (m/dk) ≈ İğ devri (dev/dk) ÷ Büküm (tur/m)
• Bir iğin üretimi (g/saat) ≈ Üretim hızı × 60 × İplik tex ÷ 1.000
• Makine üretimi = İğ üretimi × İğ sayısı × Verimlilik

İnce iplikler genellikle daha yüksek büküm gerektirir ve metre başına ağırlıkları düşüktür. Bu nedenle ince iplik üretiminde aynı makinenin kilogram cinsinden üretimi, kalın iplik üretimine göre çok daha düşüktür. Bu yüzden planlama ton üzerinden değil, ürün bazında hesaplanmalıdır. Örneğin bir makinenin Ne 20 iplikte günlük üretimi ile Ne 40 iplikteki günlük üretimi arasında birkaç kat fark olabilir.

Planlamada dikkate alınanlar

• Siparişin numarası, eğirme yöntemi ve kalite hedefi
• Uygun ring veya rotor makineleri ve bunların özellikleri
• Harman ve elyaf stokunun hazır olması
• Önceki aşamaların, yani tarak, cer, penye ve fitilin bu üretimi besleyebilmesi
• Bobinleme ve paketleme kapasitesinin ring çıkışını karşılaması
• Artikel (numara) değişimlerinin sayısını azaltmak
• Termin ve sevkiyat tarihleri

Artikel değişimleri

Bir ring makinesinde bir iplik numarasından diğerine geçiş, çekim ve büküm ayarlarının değiştirilmesini, bazen bilezik ve kopça değişimini ve makinenin bir süre durmasını gerektirir. Ayrıca önceki aşamaların da yeni artikele uygun şerit ve fitil üretmesi gerekir. Bu nedenle artikel değişimlerinin sayısını azaltmak verimlilik açısından önemlidir. Aynı numaradaki siparişlerin aynı makine grubunda birleştirilmesi ve makinelerin belirli numara gruplarına ayrılması, bu değişimleri en aza indirir.

Önceki aşamaların dengelenmesi

Ring makinelerinin sürekli çalışabilmesi için fitil makinelerinin yeterli fitil, cer ve tarak makinelerinin yeterli şerit üretmesi gerekir. Planlama, ring makinelerinin ihtiyacını geriye doğru hesaplayarak önceki aşamaların üretimini dengelemelidir. Örneğin penye iplik üretiminin artması, penye makinelerinde darboğaz oluşturabilir. Hazırlık aşamalarındaki dengesizlik, ring makinelerinin fitil beklemesine yol açar.

Bobinleme ve paketleme kapasitesi

Ring makinelerinin çıkışı, bobinleme ve paketleme aşamalarının kapasitesiyle de uyumlu olmalıdır. Bobin makineleri ring çıkışını karşılayamazsa kopslar birikir, bu da ara stok ve alan sorununa yol açar. Ayrıca temizleme ayarlarının sıkı olduğu kaliteli ürünlerde bobin makinelerinin verimi düşer; bu durum planlamada dikkate alınmalıdır.

Doluluk analizi

Makine bazında doluluk görüldüğünde, yeni bir siparişin ne zaman üretilebileceği gerçekçi olarak söylenebilir. Doluluk analizi şu soruları yanıtlar:

• Hangi ring makineleri hangi tarihe kadar dolu?
• Hangi numara gruplarında boş kapasite var?
• Yeni bir sipariş için en erken termin ne olabilir?
• Önceki aşamalarda veya bobinlemede darboğaz oluşacak mı?

Boş kalacak makineler önceden görülerek stoğa üretim planlanabilir. Aşırı yüklenen dönemler için ise sipariş kabulünde termin buna göre verilir. Doluluk bilgisinin satış ekibiyle paylaşılması, müşterilere gerçekçi terminler verilmesini sağlar.

Gerçek verimlilik verisinin kullanılması

Planlamada kullanılan kapasite değerleri, makinelerin teorik hızları yerine gerçek performanslarına dayanmalıdır. Makinelerden toplanan üretim, duruş ve verimlilik verileri, her makinenin her üründeki gerçek üretimini gösterir. Bu veriler planlamaya aktarıldığında, siparişlerin tahmini bitiş tarihleri gerçeğe çok daha yakın olur.

Plan ile gerçekleşenin karşılaştırılması

Plan ile gerçekleşen üretimin karşılaştırılması, sapmaların hangi aşamada oluştuğunu gösterir. Ring makinesi beklerken sorun fitilde, kopslar birikiyorsa darboğaz bobinlemededir. Belirli bir ürünün sürekli planlanandan uzun sürmesi, o ürünün kapasite değerlerinin güncellenmesi gerektiğine işaret eder. Bu bilgiler hem günlük planlamaya hem de makine yatırımı kararlarına veri sağlar.

Sonuç

İplik üretim planlaması, ring kapasitesinin ürün bazında doğru hesaplanmasına, artikel değişimlerinin azaltılmasına ve önceki ile sonraki aşamaların dengelenmesine dayanır. Gerçek makine verileriyle beslenen bir planlama; doğru terminler verilmesini, makinelerin verimli kullanılmasını ve darboğazların önceden fark edilmesini sağlar.